Przejdź do treści
Płomień i wosk
Woski

Stearyna a parafina: czym jest stearyna i po co dodaje się ją do świec

Stearyna świecowa jest mieszaniną kwasów tłuszczowych, a parafina składa się z węglowodorów. Porównuję ich karty i liczę, co można odczytać z liczby kwasowej, bez dopisywania procentów dodatku do parafiny.

Autorka Marta Duda
Opublikowano
Czytanie 14 min
Dla kogo robiący świece
Kuchenny blat przy oknie w szarym świetle dziennym: miseczka z białymi płatkami i miseczka z drobnymi białymi granulkami, obok dwie białe świece słupkowe, dwie probówki w drewnianym stojaku, łyżka na papierze do pieczenia i szara ściereczka.

Stearyna świecowa jest mieszaniną kwasów tłuszczowych, głównie C16 i C18; parafina składa się z węglowodorów bez grupy kwasowej. Stearyna może stanowić podstawowy surowiec świecy, nie tylko dodatek do parafiny. Jej parametry wiąże się między innymi ze stabilnością kształtu i zachowaniem przy skurczu, ale przeczytane źródła nie podają domowego dozowania ani potwierdzenia obietnic łatwiejszego wyjmowania z formy.

Stearyna a parafina różnią się budową, nie tylko pochodzeniem {#stearyna-a-parafina}

Gdy czytasz nazwę „stearyna”, odróżnij surowiec świecowy od czystego kwasu stearynowego opisanego w karcie substancji. RAL opisuje stearyny świecowe jako materiały złożone głównie z kwasów o łańcuchach C16 i C18. Kwas palmitynowy należy do pierwszej grupy, a kwas stearynowy do drugiej, co ma znaczenie dla dalszego rachunku.

Według GIES, producenta świec, stearynę otrzymuje się z odnawialnego surowca roślinnego albo zwierzęcego, a większość dzisiejszych świec robi się z parafiny pozyskiwanej głównie z ropy naftowej. Sama nazwa na opakowaniu nie rozstrzyga zatem pochodzenia, nawet jeśli wygląd płatków sugeruje znajomy materiał.

Parafina R-58 z karty ORLEN to woski parafinowe pochodzące z ropy naftowej, traktowane ziemią bielącą. Jej zastosowania obejmują produkcję świec i przemysł zniczowy, do którego wracam przy omawianiu surowców na znicze. Posługuję się oznaczeniem R-58 celowo: karta konkretnego gatunku nie opisuje wszystkich parafin dostępnych jako surowce.

Parametr Stearyna Parafina R-58 Źródło
Budowa Głównie kwasy C16 i C18 Węglowodory RAL, ORLEN
Pochodzenie Roślinne albo zwierzęce Ropa naftowa GIES, ORLEN
Topnienie składników / krzepnięcie produktu Kwas stearynowy 69–72 °C, palmitynowy 63 °C; titer stearyny 52–61 °C Kroplenie/krzepnięcie 54–60 °C ICSC, RAL, ORLEN
Temperatura zapłonu Kwas stearynowy: 196 °C Minimum 180 °C ICSC, ORLEN
Błękit bromotymolowy Żółty Niebieski Bayreuth
Liczba kwasowa 195–215 Brak grupy kwasowej RAL, rachunek

Założenia: temperatury topnienia czystych kwasów nie opisują handlowej stearyny, dla której RAL podaje temperaturę krzepnięcia. Zakres 54–60 °C dotyczy wyłącznie gatunku R-58, a doświadczenie barwne porównuje stearynę ze świecową parafiną.

Temperatura czystego kwasu nie opisuje mieszaniny {#temperatura-stearyny}

Karta ICSC podaje dla kwasu stearynowego topnienie w 69–72 °C, natomiast dla kwasu palmitynowego wskazuje 63 °C. PubChem przytacza odpowiednio 69,3 °C i 62,49 °C. Żadnej z tych wartości nie przepisuję jako temperatury topnienia stearyny oferowanej do świec.

RAL podaje dla stearyny świecowej titer, czyli temperaturę krzepnięcia: 52–61 °C. Parametr zależy od długości łańcuchów i ich proporcji, a także od liczby jodowej materiału. RAL wiąże ten zakres ze stabilnością kształtu świecy oraz jej zachowaniem przy skurczu.

Rozróżnienie ma praktyczne znaczenie podczas czytania kart; podobne liczby mogą opisywać inne materiały i inne parametry. Temperatura zapłonu kwasu stearynowego również nie staje się automatycznie temperaturą zapłonu każdej handlowej stearyny.

Najwięcej mówi mi liczba jodowa. RAL dopuszcza najwyżej 1 i tłumaczy, że wyższa wartość oznacza za dużo nienasyconych kwasów tłuszczowych, na przykład kwasu oleinowego; taka stearyna ma niższą temperaturę topnienia, przebarwia się i jełczeje. Parafina z kolei ma spełniać „jakość hydrorafinowaną”, a RAL pilnuje w niej między innymi siarki, której może być najwyżej 20 mg/kg. Dwa surowce, dwa różne zestawy kontroli; każdy pilnuje tego, co w danej chemii psuje się najłatwiej.

Dla porównania zbieram wymagania surowcowe RAL dla stearyny w osobnej tabeli, bez przerabiania ich na temperatury prowadzenia pracy.

Parametr RAL Wymaganie Znaczenie według RAL
Liczba kwasowa 195–215 Zawartość kwasów i długość łańcuchów
Liczba jodowa ≤ 1 Wyższa: niższe topnienie, przebarwienia i jełczenie
Liczba estrowa ≤ 2 Mało niezhydrolizowanych estrów
Titer 52–61 °C Stabilność kształtu i zachowanie przy skurczu
Substancje niezmydlające się ≤ 1 % Ograniczenie pogorszenia lub nieregularności palenia
Popiół ≤ 0,1 % Ograniczenie pogorszenia ssania knota

Założenia: tabela przedstawia wymagania znaku jakości RAL dla stearyny do świec. To nie jest przepis prawa ani norma europejska.

Liczba kwasowa pozwala sprawdzić sens składu {#liczba-kwasowa}

Liczba kwasowa określa, ile miligramów KOH potrzeba do zobojętnienia 1 g substancji. RAL wskazuje, że większa wartość odpowiada większemu udziałowi kwasów o krótszych łańcuchach, a mniejsza dłuższym łańcuchom. To daje punkt zaczepienia do rachunku, który można przeprowadzić bez własnej serii oznaczeń.

Rachunek: liczba kwasowa stearyny

Założenie: czyste kwasy jednokarboksylowe, masy molowe z PubChem: KOH 56,106 g/mol, kwas stearynowy 284,5 g/mol, kwas palmitynowy 256,42 g/mol. LK = 56 106 / M.

Kwas stearynowy: 56 106 / 284,5 = 197,2 mg KOH/g. Kwas palmitynowy: 56 106 / 256,42 = 218,8 mg KOH/g.

Mieszanina, x to udział masowy kwasu palmitynowego: LK = 218,8 · x + 197,2 · (1 − x). Dla górnej granicy RAL, 215 mg KOH/g: x = (215 − 197,2) / (218,8 − 197,2) ≈ 0,82, czyli około 82 % kwasu palmitynowego mimo nazwy „stearyna”.

Dolna granica RAL, 195 mg KOH/g, leży poniżej czystego kwasu stearynowego; z samych tych dwóch kwasów nie da się jej złożyć. Gdyby 1 % masy nie wnosił kwasowości: 197,2 × 0,99 = 195,2 mg KOH/g.

Liczby kwasowe czystych kwasów, udział kwasu palmitynowego, rozcieńczenie o 1 % i przykład 180 g na świecę 200 g to rachunek własny.

Ciekawe jest zbliżenie ostatniego wyniku do dolnej granicy; to moja hipoteza, RAL takiego wyjaśnienia nie podaje. RAL dopuszcza do 1 % substancji niezmydlających się, ale niższą liczbę kwasową tłumaczy wyłącznie dłuższymi łańcuchami. Sam rachunek nie ustala składu nieznanej próbki ani nie zastępuje jej dokumentacji od dostawcy surowca.

Zestawienie budowy parafiny z opisem doświadczenia Bayreuth pomaga też zrozumieć różnicę barwy wskaźnika. W tym uproszczonym ujęciu węglowodory bez grup kwasowych mają LK = 0; nie przedstawiam tego jako oznaczenia R-58.

Świece stearynowe mają określony udział surowca {#swiece-stearynowe}

Według punktu 4.1.2 RAL masa palna świecy stearynowej składa się przynajmniej w 90 % ze stearyny. Korpus można pokryć innym materiałem, a taka powłoka może stanowić najwyżej 10 % masy. Dla świecy 200 g rachunek wynosi 0,9 × 200 g = 180 g stearyny oraz najwyżej 20 g powłoki.

Ta definicja nie oznacza dowolnej receptury z dodatkiem stearyny; określa udział surowca i dopuszczoną powłokę gotowej świecy. Podobne znaczenie nazwy surowcowej omawiam przy świecy z wosku pszczelego, również w odniesieniu do RAL.

Rozróżnienie materiałów można pokazać reakcją barwną opisaną przez Uniwersytet w Bayreuth, bez zgadywania po bieli świecy. W doświadczeniu stosuje się 2 ml roztworu błękitu bromotymolowego i ogrzewanie przez około 1 minutę. Stearyna daje barwę żółtą, a parafina pozostaje niebieska, co autor wyjaśnia kwasowym charakterem kwasu stearynowego.

Próby ze wskaźnikiem znam z laboratorium i uważam je za najprostszy sposób rozróżnienia takich białych materiałów. Opis Bayreuth zawiera również kontrole z czystym kwasem stearynowym i oktadekanem, dające odpowiednio żółty oraz niebieski kolor. Taki wynik nie podaje jednak procentowej zawartości stearyny i nie potwierdza spełnienia progu RAL.

Stearyna do świec nie ma tu potwierdzonego dozowania {#stearyna-do-swiec}

Pytanie o dodatek stearyny do parafiny wymaga danych o mieszaninie, których same karty poszczególnych surowców nie dostarczają. W przeczytanych otwartych źródłach autorytatywnych nie znalazłam ani domowego dozowania, ani potwierdzenia łatwiejszego wyjmowania z formy. Dotyczy to również obietnic zwiększenia krycia oraz twardości, spotykanych w sklepach z surowcami.

RAL pisze o zachowaniu przy skurczu, lecz nie określa kierunku zmiany ani jej wielkości po dodaniu stearyny. Z tego zdania nie wynika, że mieszanina kurczy się bardziej i dzięki temu odchodzi od formy. Bez źródła nie zamienię takiego przypuszczenia w zalecenie recepturowe, nawet gdy brzmi ono znajomo.

GIES deklaruje, że świece stearynowe mało kopcą; to wypowiedź producenta, a wyniku badania porównawczego na tej stronie nie ma. Przy ocenie dlaczego świeca kopci oddzielam taką deklarację od danych pozwalających porównać konkretne świece w określonych warunkach.

Na podstawie tych źródeł potrafię odróżnić materiały i sprawdzić wymagania jakościowe, lecz nie potrafię wskazać dodatku poprawiającego konkretną parafinę. Twierdzenie, że określona ilość stearyny ułatwi wyjęcie twojej świecy z formy, pozostaje tutaj bez potwierdzenia.

Krótkie pytania, krótkie odpowiedzi

Co to jest stearyna?

Stearyna świecowa to mieszanina kwasów tłuszczowych, głównie C16 i C18. Otrzymuje się ją z surowca roślinnego albo zwierzęcego, a jej nazwa nie oznacza czystego kwasu stearynowego.

Czym różni się stearyna od parafiny?

Stearyna składa się głównie z kwasów tłuszczowych, natomiast parafina jest mieszaniną węglowodorów. W doświadczeniu opisanym przez Uniwersytet w Bayreuth stearyna daje żółtą barwę błękitu bromotymolowego, a parafina pozostaje niebieska.

Czy świeca stearynowa to czysta stearyna?

Według RAL-GZ 041 masa palna świecy stearynowej zawiera co najmniej 90 % stearyny. Dopuszczona powłoka z innego materiału może stanowić najwyżej 10 % masy.

Źródła

Karty techniczne surowców, normy i publikacje. Sklepowych poradników tu nie ma i nie będzie — nie są źródłem, są reklamą.

  1. RAL Deutsches Institut für Gütesicherung und Kennzeichnung, Kerzen. Gütesicherung RAL-GZ 041, Ausgabe Juli 2020 (pkt 4.1.1–4.1.2, Anlage 1 I–II), RAL, 2020. Definicje świec parafinowych i stearynowych, wymagania dla surowców, liczba kwasowa 195–215 i titer 52–61 °C. Odczyt 7.11.2026.
  2. International Labour Organization, World Health Organization, ICSC 0568: Stearic acid, International Chemical Safety Cards, 1997. Kwas stearynowy: topnienie 69–72 °C i temperatura zapłonu 196 °C. Odczyt 7.11.2026.
  3. International Labour Organization, World Health Organization, ICSC 0530: Palmitic acid, International Chemical Safety Cards, 1997. Kwas palmitynowy: temperatura topnienia 63 °C. Odczyt 7.11.2026.
  4. National Center for Biotechnology Information, PubChem Compound Summary: Stearic acid (CID 5281) i Palmitic acid (CID 985), sekcja Melting Point, PubChem. Temperatury topnienia 69,3 °C i 62,49 °C; masy molowe do rachunku liczby kwasowej. Odczyt 7.11.2026.
  5. ORLEN Południe S.A., Karta charakterystyki: Parafina R-58 (wersja 3.1 CLP, aktualizacja 02.10.2018), ORLEN. Pochodzenie, zastosowanie świecowe, kroplenie/krzepnięcie 54–60 °C i temperatura zapłonu minimum 180 °C. Odczyt 7.11.2026.
  6. W. Wagner, Didaktik der Chemie, Universität Bayreuth, Candle materials (doświadczenie za H.-D. Barke i in., 2004), Universität Bayreuth, 2011. Porównanie stearyny i parafiny z błękitem bromotymolowym oraz próbami kontrolnymi. Odczyt 7.11.2026.
  7. GIES Kerzen GmbH, Kerzen-ABC, GIES Kerzen. Roślinne lub zwierzęce pochodzenie stearyny i deklaracja producenta dotycząca kopcenia. Odczyt 7.11.2026.
stearyna parafina surowce świece stearynowe liczba kwasowa

Blisko tematu

Wszystkie teksty