Stearyna a parafina: czym jest stearyna i po co dodaje się ją do świec
Stearyna świecowa jest mieszaniną kwasów tłuszczowych, a parafina składa się z węglowodorów. Porównuję ich karty i liczę, co można odczytać z liczby kwasowej, bez dopisywania procentów dodatku do parafiny.
Stearyna świecowa jest mieszaniną kwasów tłuszczowych, głównie C16 i C18; parafina składa się z węglowodorów bez grupy kwasowej. Stearyna może stanowić podstawowy surowiec świecy, nie tylko dodatek do parafiny. Jej parametry wiąże się między innymi ze stabilnością kształtu i zachowaniem przy skurczu, ale przeczytane źródła nie podają domowego dozowania ani potwierdzenia obietnic łatwiejszego wyjmowania z formy.
Stearyna a parafina różnią się budową, nie tylko pochodzeniem {#stearyna-a-parafina}
Gdy czytasz nazwę „stearyna”, odróżnij surowiec świecowy od czystego kwasu stearynowego opisanego w karcie substancji. RAL opisuje stearyny świecowe jako materiały złożone głównie z kwasów o łańcuchach C16 i C18. Kwas palmitynowy należy do pierwszej grupy, a kwas stearynowy do drugiej, co ma znaczenie dla dalszego rachunku.
Według GIES, producenta świec, stearynę otrzymuje się z odnawialnego surowca roślinnego albo zwierzęcego, a większość dzisiejszych świec robi się z parafiny pozyskiwanej głównie z ropy naftowej. Sama nazwa na opakowaniu nie rozstrzyga zatem pochodzenia, nawet jeśli wygląd płatków sugeruje znajomy materiał.
Parafina R-58 z karty ORLEN to woski parafinowe pochodzące z ropy naftowej, traktowane ziemią bielącą. Jej zastosowania obejmują produkcję świec i przemysł zniczowy, do którego wracam przy omawianiu surowców na znicze. Posługuję się oznaczeniem R-58 celowo: karta konkretnego gatunku nie opisuje wszystkich parafin dostępnych jako surowce.
| Parametr | Stearyna | Parafina R-58 | Źródło |
|---|---|---|---|
| Budowa | Głównie kwasy C16 i C18 | Węglowodory | RAL, ORLEN |
| Pochodzenie | Roślinne albo zwierzęce | Ropa naftowa | GIES, ORLEN |
| Topnienie składników / krzepnięcie produktu | Kwas stearynowy 69–72 °C, palmitynowy 63 °C; titer stearyny 52–61 °C | Kroplenie/krzepnięcie 54–60 °C | ICSC, RAL, ORLEN |
| Temperatura zapłonu | Kwas stearynowy: 196 °C | Minimum 180 °C | ICSC, ORLEN |
| Błękit bromotymolowy | Żółty | Niebieski | Bayreuth |
| Liczba kwasowa | 195–215 | Brak grupy kwasowej | RAL, rachunek |
Założenia: temperatury topnienia czystych kwasów nie opisują handlowej stearyny, dla której RAL podaje temperaturę krzepnięcia. Zakres 54–60 °C dotyczy wyłącznie gatunku R-58, a doświadczenie barwne porównuje stearynę ze świecową parafiną.
Temperatura czystego kwasu nie opisuje mieszaniny {#temperatura-stearyny}
Karta ICSC podaje dla kwasu stearynowego topnienie w 69–72 °C, natomiast dla kwasu palmitynowego wskazuje 63 °C. PubChem przytacza odpowiednio 69,3 °C i 62,49 °C. Żadnej z tych wartości nie przepisuję jako temperatury topnienia stearyny oferowanej do świec.
RAL podaje dla stearyny świecowej titer, czyli temperaturę krzepnięcia: 52–61 °C. Parametr zależy od długości łańcuchów i ich proporcji, a także od liczby jodowej materiału. RAL wiąże ten zakres ze stabilnością kształtu świecy oraz jej zachowaniem przy skurczu.
Rozróżnienie ma praktyczne znaczenie podczas czytania kart; podobne liczby mogą opisywać inne materiały i inne parametry. Temperatura zapłonu kwasu stearynowego również nie staje się automatycznie temperaturą zapłonu każdej handlowej stearyny.
Najwięcej mówi mi liczba jodowa. RAL dopuszcza najwyżej 1 i tłumaczy, że wyższa wartość oznacza za dużo nienasyconych kwasów tłuszczowych, na przykład kwasu oleinowego; taka stearyna ma niższą temperaturę topnienia, przebarwia się i jełczeje. Parafina z kolei ma spełniać „jakość hydrorafinowaną”, a RAL pilnuje w niej między innymi siarki, której może być najwyżej 20 mg/kg. Dwa surowce, dwa różne zestawy kontroli; każdy pilnuje tego, co w danej chemii psuje się najłatwiej.
Dla porównania zbieram wymagania surowcowe RAL dla stearyny w osobnej tabeli, bez przerabiania ich na temperatury prowadzenia pracy.
| Parametr RAL | Wymaganie | Znaczenie według RAL |
|---|---|---|
| Liczba kwasowa | 195–215 | Zawartość kwasów i długość łańcuchów |
| Liczba jodowa | ≤ 1 | Wyższa: niższe topnienie, przebarwienia i jełczenie |
| Liczba estrowa | ≤ 2 | Mało niezhydrolizowanych estrów |
| Titer | 52–61 °C | Stabilność kształtu i zachowanie przy skurczu |
| Substancje niezmydlające się | ≤ 1 % | Ograniczenie pogorszenia lub nieregularności palenia |
| Popiół | ≤ 0,1 % | Ograniczenie pogorszenia ssania knota |
Założenia: tabela przedstawia wymagania znaku jakości RAL dla stearyny do świec. To nie jest przepis prawa ani norma europejska.
Liczba kwasowa pozwala sprawdzić sens składu {#liczba-kwasowa}
Liczba kwasowa określa, ile miligramów KOH potrzeba do zobojętnienia 1 g substancji. RAL wskazuje, że większa wartość odpowiada większemu udziałowi kwasów o krótszych łańcuchach, a mniejsza dłuższym łańcuchom. To daje punkt zaczepienia do rachunku, który można przeprowadzić bez własnej serii oznaczeń.
Założenie: czyste kwasy jednokarboksylowe, masy molowe z PubChem: KOH 56,106 g/mol, kwas stearynowy 284,5 g/mol, kwas palmitynowy 256,42 g/mol. LK = 56 106 / M.
Kwas stearynowy: 56 106 / 284,5 = 197,2 mg KOH/g. Kwas palmitynowy: 56 106 / 256,42 = 218,8 mg KOH/g.
Mieszanina, x to udział masowy kwasu palmitynowego: LK = 218,8 · x + 197,2 · (1 − x). Dla górnej granicy RAL, 215 mg KOH/g: x = (215 − 197,2) / (218,8 − 197,2) ≈ 0,82, czyli około 82 % kwasu palmitynowego mimo nazwy „stearyna”.
Dolna granica RAL, 195 mg KOH/g, leży poniżej czystego kwasu stearynowego; z samych tych dwóch kwasów nie da się jej złożyć. Gdyby 1 % masy nie wnosił kwasowości: 197,2 × 0,99 = 195,2 mg KOH/g.
Liczby kwasowe czystych kwasów, udział kwasu palmitynowego, rozcieńczenie o 1 % i przykład 180 g na świecę 200 g to rachunek własny.
Ciekawe jest zbliżenie ostatniego wyniku do dolnej granicy; to moja hipoteza, RAL takiego wyjaśnienia nie podaje. RAL dopuszcza do 1 % substancji niezmydlających się, ale niższą liczbę kwasową tłumaczy wyłącznie dłuższymi łańcuchami. Sam rachunek nie ustala składu nieznanej próbki ani nie zastępuje jej dokumentacji od dostawcy surowca.
Zestawienie budowy parafiny z opisem doświadczenia Bayreuth pomaga też zrozumieć różnicę barwy wskaźnika. W tym uproszczonym ujęciu węglowodory bez grup kwasowych mają LK = 0; nie przedstawiam tego jako oznaczenia R-58.
Świece stearynowe mają określony udział surowca {#swiece-stearynowe}
Według punktu 4.1.2 RAL masa palna świecy stearynowej składa się przynajmniej w 90 % ze stearyny. Korpus można pokryć innym materiałem, a taka powłoka może stanowić najwyżej 10 % masy. Dla świecy 200 g rachunek wynosi 0,9 × 200 g = 180 g stearyny oraz najwyżej 20 g powłoki.
Ta definicja nie oznacza dowolnej receptury z dodatkiem stearyny; określa udział surowca i dopuszczoną powłokę gotowej świecy. Podobne znaczenie nazwy surowcowej omawiam przy świecy z wosku pszczelego, również w odniesieniu do RAL.
Rozróżnienie materiałów można pokazać reakcją barwną opisaną przez Uniwersytet w Bayreuth, bez zgadywania po bieli świecy. W doświadczeniu stosuje się 2 ml roztworu błękitu bromotymolowego i ogrzewanie przez około 1 minutę. Stearyna daje barwę żółtą, a parafina pozostaje niebieska, co autor wyjaśnia kwasowym charakterem kwasu stearynowego.
Próby ze wskaźnikiem znam z laboratorium i uważam je za najprostszy sposób rozróżnienia takich białych materiałów. Opis Bayreuth zawiera również kontrole z czystym kwasem stearynowym i oktadekanem, dające odpowiednio żółty oraz niebieski kolor. Taki wynik nie podaje jednak procentowej zawartości stearyny i nie potwierdza spełnienia progu RAL.
Stearyna do świec nie ma tu potwierdzonego dozowania {#stearyna-do-swiec}
Pytanie o dodatek stearyny do parafiny wymaga danych o mieszaninie, których same karty poszczególnych surowców nie dostarczają. W przeczytanych otwartych źródłach autorytatywnych nie znalazłam ani domowego dozowania, ani potwierdzenia łatwiejszego wyjmowania z formy. Dotyczy to również obietnic zwiększenia krycia oraz twardości, spotykanych w sklepach z surowcami.
RAL pisze o zachowaniu przy skurczu, lecz nie określa kierunku zmiany ani jej wielkości po dodaniu stearyny. Z tego zdania nie wynika, że mieszanina kurczy się bardziej i dzięki temu odchodzi od formy. Bez źródła nie zamienię takiego przypuszczenia w zalecenie recepturowe, nawet gdy brzmi ono znajomo.
GIES deklaruje, że świece stearynowe mało kopcą; to wypowiedź producenta, a wyniku badania porównawczego na tej stronie nie ma. Przy ocenie dlaczego świeca kopci oddzielam taką deklarację od danych pozwalających porównać konkretne świece w określonych warunkach.
Na podstawie tych źródeł potrafię odróżnić materiały i sprawdzić wymagania jakościowe, lecz nie potrafię wskazać dodatku poprawiającego konkretną parafinę. Twierdzenie, że określona ilość stearyny ułatwi wyjęcie twojej świecy z formy, pozostaje tutaj bez potwierdzenia.
Krótkie pytania, krótkie odpowiedzi
Co to jest stearyna?
Stearyna świecowa to mieszanina kwasów tłuszczowych, głównie C16 i C18. Otrzymuje się ją z surowca roślinnego albo zwierzęcego, a jej nazwa nie oznacza czystego kwasu stearynowego.
Czym różni się stearyna od parafiny?
Stearyna składa się głównie z kwasów tłuszczowych, natomiast parafina jest mieszaniną węglowodorów. W doświadczeniu opisanym przez Uniwersytet w Bayreuth stearyna daje żółtą barwę błękitu bromotymolowego, a parafina pozostaje niebieska.
Czy świeca stearynowa to czysta stearyna?
Według RAL-GZ 041 masa palna świecy stearynowej zawiera co najmniej 90 % stearyny. Dopuszczona powłoka z innego materiału może stanowić najwyżej 10 % masy.
Źródła
Karty techniczne surowców, normy i publikacje. Sklepowych poradników tu nie ma i nie będzie — nie są źródłem, są reklamą.
- RAL Deutsches Institut für Gütesicherung und Kennzeichnung, Kerzen. Gütesicherung RAL-GZ 041, Ausgabe Juli 2020 (pkt 4.1.1–4.1.2, Anlage 1 I–II), RAL, 2020. Definicje świec parafinowych i stearynowych, wymagania dla surowców, liczba kwasowa 195–215 i titer 52–61 °C. Odczyt 7.11.2026.
- International Labour Organization, World Health Organization, ICSC 0568: Stearic acid, International Chemical Safety Cards, 1997. Kwas stearynowy: topnienie 69–72 °C i temperatura zapłonu 196 °C. Odczyt 7.11.2026.
- International Labour Organization, World Health Organization, ICSC 0530: Palmitic acid, International Chemical Safety Cards, 1997. Kwas palmitynowy: temperatura topnienia 63 °C. Odczyt 7.11.2026.
- National Center for Biotechnology Information, PubChem Compound Summary: Stearic acid (CID 5281) i Palmitic acid (CID 985), sekcja Melting Point, PubChem. Temperatury topnienia 69,3 °C i 62,49 °C; masy molowe do rachunku liczby kwasowej. Odczyt 7.11.2026.
- ORLEN Południe S.A., Karta charakterystyki: Parafina R-58 (wersja 3.1 CLP, aktualizacja 02.10.2018), ORLEN. Pochodzenie, zastosowanie świecowe, kroplenie/krzepnięcie 54–60 °C i temperatura zapłonu minimum 180 °C. Odczyt 7.11.2026.
- W. Wagner, Didaktik der Chemie, Universität Bayreuth, Candle materials (doświadczenie za H.-D. Barke i in., 2004), Universität Bayreuth, 2011. Porównanie stearyny i parafiny z błękitem bromotymolowym oraz próbami kontrolnymi. Odczyt 7.11.2026.
- GIES Kerzen GmbH, Kerzen-ABC, GIES Kerzen. Roślinne lub zwierzęce pochodzenie stearyny i deklaracja producenta dotycząca kopcenia. Odczyt 7.11.2026.
Blisko tematu
Wszystkie teksty
Świeca z wosku pszczelego: jaki knot, dlaczego pęka i tuneluje w słoiku
Wosk pszczeli pracuje wyżej temperaturowo niż soja C-3, a w słoiku szybciej pokazuje błędy knota i chłodzenia. Rozkładam temperaturę wlewu, punkt startowy dla knota i pękanie przy szkle bez udawania, że karta producenta zastępuje próbę palenia.
Jak zrobić znicz z resztek wosku: jaka parafina, jaki knot i ile się pali
Wkład do znicza ma palić się na zewnątrz bez przerwy aż do samoczynnego zgaśnięcia. Rozkładam, co to znaczy dla parafiny, knota i naczynia, czytam karty charakterystyki parafin zniczowych i pokazuję, jak policzyć czas palenia z wagi.
Jak zrobić świecę sojową: liczby, których nie podają tutoriale
Temperatura topienia, dodania olejku i wlewu, dozowanie w gramach, knot do średnicy i czas do pierwszego palenia. Zestawiam dane producenta wosku z tym, co zwykle pomija się w przepisach, i rozpisuję jedną partię na słoik 7 cm.