Przejdź do treści
Płomień i wosk
Zapachy

Ile olejku zapachowego do świecy: procenty przeliczone na gramy

Procent od masy wosku to nie to samo co procent od masy całości, a krople i mililitry to nie jednostki. Przeliczam dozowanie na gramy dla słoików 7, 8 i 9 cm i pokazuję, skąd wziąć gęstość olejku.

Autorka Marta Duda
Opublikowano
Czytanie 12 min
Dla kogo robiący świece
Stalowy dzbanek z woskiem, waga kuchenna, szklana zlewka, trzy brązowe buteleczki olejku i pusty słoik na szarym blacie przy oknie

Dozowanie olejku zapachowego liczy się w gramach na wadze, a nie w kroplach i nie w mililitrach. Przy woskach kontenerowych sensowny zakres dla soi to 6–8 procent masy wosku, czyli 14,4–19,2 g na 240 g wosku.

Dalsza część tekstu rozbiera jeden problem: dlaczego ten sam „ośmioprocentowy” przepis daje dwie różne świece, jeśli procent policzono od innej bazy.

Procent od wosku czy od całości

Są dwie szkoły liczenia i obie spotykam w recepturach.

Pierwsza bierze procent od masy wosku; osiem procent z 240 g wosku daje 19,2 g olejku, a gotowa świeca waży 259,2 g.

Druga bierze procent od masy całości, czyli od gotowej mieszanki. Jeśli olejek ma stanowić osiem procent świecy zawierającej 240 g wosku, dodaje się go 20,9 g, bo 19,2 dzieli się przez 0,92.

Wosk Dozowanie Od masy wosku Od masy całości Różnica
240 g 6 % 14,4 g 15,3 g 0,9 g
240 g 8 % 19,2 g 20,9 g 1,7 g
240 g 10 % 24,0 g 26,7 g 2,7 g
320 g 8 % 25,6 g 27,8 g 2,2 g
400 g 8 % 32,0 g 34,8 g 2,8 g

Różnica względna nie zmienia się i wynosi około 8,7 procent przy dozowaniu ośmioprocentowym. Brzmi niewinnie, dopóki nie zestawi się jej z granicą chłonności wosku; receptura „10 procent od całości” oznacza w praktyce 11,1 procent od masy wosku, czyli zwykle więcej, niż producent wosku dopuszcza w karcie technicznej.

Konwencja, której się trzymam

W moim zeszycie partii wszystkie procenty są liczone od masy wosku, bo tak podają je karty techniczne wosków. Jeśli przepisuję cudzą recepturę, dopisuję przy niej, od czego liczono, albo przeliczam na swoją konwencję. Bez tego zapisu tabela po roku jest bezużyteczna.

Gramy dla słoików 7, 8 i 9 cm

Masy wosku dla typowych słoików wynikają z geometrii, nie ze zgadywania. Objętość słupa wosku to pole podstawy razy wysokość, a masa to objętość pomnożona przez gęstość.

Przyjęłam gęstość zastygniętego wosku sojowego 0,90 g/cm³ i wysokość słupa 7 cm. Własną gęstość sprawdzisz w minutę: zważ pusty słoik, wlej znaną objętość roztopionego wosku, potem zważ ponownie.

Średnica wewnętrzna Pole Wosk (h = 7 cm) 6 % 8 % 10 %
7 cm 38,5 cm² 242 g 14,5 g 19,4 g 24,2 g
8 cm 50,3 cm² 317 g 19,0 g 25,4 g 31,7 g
9 cm 63,6 cm² 401 g 24,0 g 32,1 g 40,1 g

Przy niższym słupie, 6 cm, liczby schodzą odpowiednio do 208, 271 i 344 g wosku. Wysokość mierzę od dna do planowanego poziomu wosku, nie do krawędzi słoika.

Dwie uwagi praktyczne. Grubsze dno słoika potrafi zabrać pół centymetra wysokości, więc lepiej raz włożyć linijkę do środka, niż przepisywać deklarowaną pojemność; pojemność podawana przez sprzedawcę zwykle dotyczy wody po brzegi, razem z szyjką i miejscem pod pokrywką, dlatego jest większa niż ilość wosku, którą realnie wlejesz.

Dlaczego mililitry i krople nie są jednostką dozowania

Olejek zapachowy dozuje się masowo, bo procent w recepturze jest procentem masy. Przeliczenie mililitrów na gramy wymaga gęstości, a tę znajdziesz w sekcji 9 karty charakterystyki, razem z punktem zapłonu.

Rachunek na jednej liczbie wygląda tak: dwadzieścia mililitrów olejku o gęstości 0,85 g/ml daje 17,0 g, o gęstości 0,95 g/ml daje 19,0 g, a o gęstości 1,05 g/ml daje 21,0 g. Rozrzut dochodzi do czterech gramów, czyli przekracza odstęp między recepturą ośmio- a dziesięcioprocentową na 240 g wosku.

Krople są jeszcze słabszą jednostką. Objętość kropli zależy od średnicy wylotu, lepkości olejku i temperatury, więc „30 kropli na 100 g” opisuje czyjś zakraplacz, a nie recepturę; nie da się tego odtworzyć w innej pracowni ani nawet w tej samej, jeśli zmieni się butelka.

Waga jubilerska z dokładnością 0,1 g kosztuje tyle, co dwie butelki olejku, i usuwa ten problem raz na zawsze.

Sufit chłonności, czyli kiedy olejek przestaje się wiązać

Każdy wosk ma granicę, powyżej której nie zwiąże już więcej olejku. Producent podaje ją w karcie technicznej i tam trzeba jej szukać, bo różni się między mieszankami.

Po przekroczeniu tej granicy olejek zostaje w świecy jako osobna faza. Widać to po tłustej powierzchni, kroplach na wierzchu po kilku dniach i mokrym śladzie przy ściance. Zapach nie rośnie, bo nie ma z czego rosnąć: nadmiar nie odparowuje równomiernie z puli, tylko wysącza się na wierzch.

Druga konsekwencja jest cieplna. Olejek zmienia lepkość stopionego wosku, a więc także tempo, w jakim knot podciąga paliwo; zwiększenie dozowania z 8 na 10 procent bywa powodem, dla którego dotąd dobrze dobrany knot nagle kopci albo pogłębia pulę szybciej niż wcześniej. Dobór knota po zmianie dozowania opisuję w tabeli doboru dla słoika 7 cm.

Jak przeskalować recepturę na inny słoik

Recepturę opisaną na jeden słoik przenosi się przez proporcję mas, a nie przez proporcję średnic. Pole podstawy rośnie z kwadratem promienia, więc słoik szerszy o centymetr bierze znacznie więcej wosku, niż podpowiada intuicja.

Konkretnie: przejście z siódemki na ósemkę zwiększa pole z 38,5 do 50,3 cm², czyli o 31 procent. Przy tej samej wysokości słupa wosku partia rośnie z 242 do 317 g, a olejek przy ośmiu procentach z 19,4 do 25,4 g.

Przy skalowaniu w dół pojawia się osobna pułapka. Partia na jedną małą świecę potrafi ważyć 80 g, a wtedy osiem procent daje 6,4 g olejku. Waga kuchenna z działką 1 g zaokrągli to do 6 albo 7 g, czyli do 7,5 lub 8,75 procent; przy małych partiach waga jubilerska przestaje być wygodą, a staje się warunkiem powtarzalności.

Co zrobić z recepturą, która nie podaje bazy

Łatwo trafić w internecie na przepis, który mówi „10 procent olejku” i nie dopowiada nic więcej. Wtedy zakładam, że chodzi o procent od masy wosku, bo tak liczą karty techniczne wosków, i zapisuję to założenie obok receptury.

Jeżeli przepis podaje jednocześnie masę wosku, masę olejku i masę gotowej świecy, bazę da się odtworzyć rachunkiem. Wystarczy podzielić masę olejku raz przez masę wosku, a raz przez sumę; ta z liczb, która wychodzi równa deklarowanemu procentowi, pokazuje bazę.

Przykład: 500 g wosku, 40 g olejku, świeca 540 g. Od wosku wychodzi 8,0 procent, od całości 7,4 procent. Jeśli autor napisał „8 procent”, liczył od wosku.

Trzecia możliwość jest taka, że autor sam nie wie, bo raz liczył tak, a raz inaczej. Po takim przepisie widać to po liczbach, które nie domykają się do żadnej bazy. Wtedy traktuję go jako wskazówkę kierunkową, a nie recepturę, i zaczynam od własnych sześciu procent.

Kolejność, w jakiej sama liczę partię

  1. Mierzę wewnętrzną średnicę słoika i planowaną wysokość słupa wosku.
  2. Liczę objętość i masę wosku, potem ważę tyle wosku na partię.
  3. Sprawdzam w karcie technicznej maksymalne dozowanie dla tego wosku.
  4. Wybieram dozowanie w granicach 6–8 procent masy wosku i przeliczam je na gramy.
  5. Zapisuję w zeszycie: wosk, masa, olejek, gramy, procent i to, od czego był liczony.
  6. Po odlaniu zapisuję temperaturę dodania olejku i temperaturę wlewu.

Ten szósty punkt jest najważniejszy przy powtarzaniu partii. Receptura bez temperatur nie jest recepturą, tylko listą zakupów.

Czego to nie załatwi

Dozowanie nie naprawi świecy, w której pula wosku nie dochodzi do ścianek. Jeśli po trzech godzinach palenia przy słoiku 7 cm zostaje wał wosku, problemem jest knot, a nie zapach. Kolejność sprawdzania opisałam w tekście o tym, dlaczego świeca sojowa nie pachnie.

Dozowanie nie zastępuje też sezonowania. Świeca sojowa zapalona dzień po odlaniu nie pokazuje jeszcze, na co stać recepturę, więc dwa dozowania porównuje się tylko po takim samym czasie od wlania.

I nie piszę tu o tym, co zapach robi z człowiekiem, bo to nie jest moja dziedzina. Ten tekst dotyczy wyłącznie tego, ile gramów olejku wchodzi do wosku i jak policzyć to powtarzalnie.

Krótkie pytania, krótkie odpowiedzi

Ile gramów olejku na 240 g wosku?

Przy dozowaniu 8 procent liczonym od masy wosku to 19,2 g olejku. Jeśli ten sam procent liczyć od masy gotowej świecy, wychodzi 20,9 g, czyli o 1,7 g więcej. Obie szkoły są w użyciu, więc przy przepisywaniu receptury trzeba wiedzieć, która była użyta.

Czy można odmierzać olejek w mililitrach?

Można, ale trzeba znać gęstość olejku z sekcji 9 karty charakterystyki. Przy gęstości 0,85 g/ml dwadzieścia mililitrów to 17 g, przy 1,05 g/ml to 21 g. Różnica sięga kilkunastu procent dozowania, czyli więcej niż różnica między recepturą 8 a 10 procent.

Źródła

Karty techniczne surowców, normy i publikacje. Sklepowych poradników tu nie ma i nie będzie — nie są źródłem, są reklamą.

  1. Karta charakterystyki (SDS) olejku zapachowego, sekcja 9 — właściwości fizyczne i chemiczne, Dokumentacja producenta surowca. Miejsce, w którym podana jest gęstość olejku; bez niej nie da się przeliczyć mililitrów na gramy.
  2. Karta techniczna (TDS) wosku kontenerowego, Dokumentacja producenta wosku. Maksymalne dozowanie olejku podawane przez producenta wosku; zawsze liczone od masy wosku.
dozowanie olejek zapachowy waga gęstość słoik 7 cm

Blisko tematu

Wszystkie teksty